⬅ Previous श्लोक
Next श्लोक ➡
श्लोक - नाम क्रमांक: 36
शब्द:
Simple Meaning:
संस्कृत धातू "ईश्" (शासन करणे, नियंत्रण करणे) + "वर" (श्रेष्ठ/वरदाता) यांपासून; "सर्वोच्च नियंत्रक आणि अधिपती" — जो स्वतः कोणाच्याही अधीन नसून संपूर्ण सृष्टीचे स्वतंत्रपणे शासन करतो तो।
Mythology / Philosophy / Spiritual:
वेदान्तातील तांत्रिक महत्त्व. वेदान्तीय परिभाषेत ‘ईश्वर’ हा शब्द ब्रह्माच्या विश्वनियंत्रक स्वरूपासाठी विशेषतः वापरला जातो — म्हणजे सृष्टीशक्ती म्हणून ‘माया’शी संबंधित आणि सृष्टीचे सक्रियपणे संचालन करणारे ब्रह्म. भगवद्गीता (18.61): “ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति । भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥” — "हे अर्जुना, ईश्वर सर्व प्राणिमात्रांच्या हृदयात स्थित आहे आणि आपल्या मायेद्वारे जणू यंत्रावर आरूढ झालेल्या सर्व जीवांना फिरवितो." हा श्लोक ‘ईश्वरः’ या नामावरील अंतिम भाष्य मानला जातो।
विवेचन:
जो ऐश्वर्य, सामर्थ्य, ज्ञान आणि स्वातंत्र्य यांनी पूर्ण आहे, तो ईश्वरः. तो कोणाच्याही अधीन नसून सर्वांचा नियंता आहे. विश्वाच्या प्रत्येक नियमामागे कार्यरत असणारे सर्वोच्च तत्त्व म्हणजे ईश्वर.
अर्थ:
सर्वांवर शासन करणारा.
English Meaning
Meaning:
Om Ishvaraya Namah।