⬅ Previous श्लोक
Next श्लोक ➡
श्लोक - नाम क्रमांक: 502
शब्द:
Simple Meaning:
भूरि (प्रचंड, विपुल, अत्यंत मोठे) + दक्षिणा (यज्ञातील दान/पुरस्कार, कुशलता, दक्षिण दिशा) यावरून; “जो यज्ञात आणि सर्व कर्मांमध्ये अतिविपुल दक्षिणा देतो” — जो आपल्या सेवकांना आणि सर्व जीवांना अमर्याद उदारतेने फळ, कृपा आणि आशीर्वाद प्रदान करतो।
Mythology / Philosophy / Spiritual:
संदर्भ : भगवान विष्णूंचे अवतार त्यांच्या अपार दानशीलतेचे आणि कृपादानाच्या अमर्याद स्वरूपाचे दर्शन घडवतात। पौराणिक कथा : राजा बळीने जेव्हा शंभर अश्वमेध यज्ञ पूर्ण केले, तेव्हा तो म्हणाला : “मी जे काही मागितले जाईल ते देईन.” हे उदारतेचे नव्हे तर अभिमानाचे रूप होते। तेव्हा वामन (विष्णू अवतार) आले आणि फक्त तीन पावले भूमी मागितली. बळीने आनंदाने ती देण्यास मान्यता दिली आणि स्वतःला “भूरिदक्षिणा देणारा” समजले। परंतु वामनांनी विराट रूप धारण करून संपूर्ण त्रैलोक्य व्यापले, आणि बळीला कळले की खरी “भूरिदक्षिणा” कोण आहे। या प्रसंगातून स्पष्ट होते की भगवान विष्णू बळीपेक्षा अधिक देतात — त्यांनी दिले : * अहंकाराचा नाश (नम्रता) * दिव्य दृष्टिकोन (सत्याचे दर्शन) * चिरस्थायी सान्निध्य (पाताळात त्यांचे द्वारपाल म्हणून स्थान) * आणि अमर कीर्ती (धर्मात्मा म्हणून स्मरण) ही कथा शिकवते की आपण देवाला काही देतो असे वाटते, पण प्रत्यक्षात “भूरिदक्षिणा” परमेश्वरच आहेत — जे नेहमीच अधिक परत देतात। एक फूल अर्पण केल्यास कृपा मिळते; भक्ती अर्पण केल्यास मोक्ष मिळतो। भगवान हे असे परम दाता आहेत ज्यांना कोणीही कधीही मागे टाकू शकत नाही — कारण ते दिलेल्या प्रत्येक गोष्टीचे अनंत पट वाढवून परत देतात।
विवेचन:
जो विपुल दान देणारा, उदार आणि कृपाळू आहे, तो भूरिदक्षिणः. तो भक्तांना केवळ वस्तूच नव्हे, तर ज्ञान, शांती आणि मोक्षही देतो. उदारता आणि कृपावर्षाव यांचे हे मंगलमय नाव आहे.
अर्थ:
यज्ञात मोठी दक्षिणा देणारा अत्यंत उदार.
English Meaning
Meaning:
Om Bhuridakshinaya Namah।