⬅ Previous श्लोक
Next श्लोक ➡
श्लोक - नाम क्रमांक: 537
शब्द:
Simple Meaning:
कृतान्त (मृत्यू, सर्व कर्मांचा अंत करणारा) + कृत (कर्ता/निर्माता) यावरून; “जो मृत्यू आणि कर्माच्या नियमांचा निर्माता आणि नियामक आहे” — जो कृतान्त (मृत्यू) या तत्त्वाला निर्माण करून सर्व कर्मांचे अंतिम लेखाजोखा ठेवणारा आहे; सर्व कर्मबंधांचा अंतिम हिशेब घेणारा परम अधिपती।
Mythology / Philosophy / Spiritual:
पौराणिक संदर्भ : महाभारतात वर्णन आहे की यमराज (मृत्यूदेव) सुद्धा भगवान विष्णूंच्या अधिपत्याखाली कार्य करतात। पौराणिक स्पष्टीकरण : “कृतान्त” म्हणजे मृत्यू/अंत आणि “कृत” म्हणजे कर्ता/निर्माता. त्यामुळे “कृतान्तकृत” म्हणजे मृत्यूचा नियमही निर्माण करणारा आणि त्याचा अंतिम नियामक। जेव्हा मार्कंडेयाला सोळाव्या वर्षी मृत्यू येणार होता, तेव्हा यमराज त्याला घेण्यासाठी आले. परंतु मार्कंडेय शिवलिंगाला घट्ट पकडून राहिले. यमाने फास टाकला, तो शिवलिंगाला लागला आणि शिव प्रकट होऊन यमाला रोखले. परंतु प्रश्न असा राहतो की मृत्यूवरही कोणाची अंतिम सत्ता आहे? तोच “कृतान्तकृत” — जो मृत्यूच्या नियमांनाही नियंत्रित करतो। त्याचप्रमाणे प्रह्लादाच्या जीवनातही अनेक वेळा मृत्यूचे प्रयत्न झाले, पण यमराज त्याला स्पर्श करू शकले नाहीत — कारण त्याचे रक्षण कृतान्तकृत करत होते। ही कथा स्पष्ट करते की मृत्यू हा अनियंत्रित घटना नसून एक दैवी व्यवस्थापन आहे — प्रत्येक जीवासाठी योग्य वेळ ठरवलेली आहे। भक्तांसाठी अर्थ : मृत्यू हा शत्रू नसून परिवर्तनाचा एक भाग आहे. “कृतान्तकृत” प्रत्येक जीवासाठी योग्य वेळ निश्चित करतो. त्यामुळे भक्ताने भीती न बाळगता असा विश्वास ठेवावा की जोपर्यंत त्याची वेळ आलेली नाही, तोपर्यंत तो सुरक्षित आहे — आणि जेव्हा वेळ येईल, तेव्हाही तेच परमेश्वर त्याला योग्य मार्गाकडे नेतील।
विवेचन:
जो सृष्टीच्या समाप्तीचाही कारणभूत आहे, तो कृतान्तकृत्. निर्मितीप्रमाणेच लयही त्याच्या नियमानुसार घडते. जीवनचक्राचा अंतिम निर्णय त्याच्या अधीन असतो.
अर्थ:
प्रत्यक्ष काळाचाही अंत करणारा.
English Meaning
Meaning:
Om Kritantakrite Namah।