⬅ Previous श्लोक
Next श्लोक ➡
श्लोक - नाम क्रमांक: 508
शब्द:
Simple Meaning:
वि (विशेष/दूर) + नय (नम्रता, शिस्त, सदाचार, अयोग्यतेपासून दूर नेणे) यावरून; “जो परिपूर्ण नम्रता आणि शिस्त आहे” किंवा “जो जीवांना अधर्मापासून दूर नेणारा आहे” — जो जगातील सर्व खऱ्या विनम्रतेचा आणि धर्मनिष्ठ आचरणाचा मूळ स्रोत आहे।
Mythology / Philosophy / Spiritual:
संदर्भ : भगवान विष्णूंच्या अवतारांमध्ये अत्यंत अद्वितीय विनय (नम्रता) आणि सदाचार दिसून येतो। पौराणिक कथा : विनयाचे सर्वोच्च उदाहरण म्हणजे महाभारत युद्धात श्रीकृष्ण अर्जुनाचे सारथी बनतात. संपूर्ण विश्वाचे निर्माणकर्ता, पालनकर्ता असलेले भगवान स्वतः रथ हाकतात, घोड्यांचे लगाम धरतात, आणि युद्धाच्या मध्यभागी रथाचे चाक तुटल्यावर ते स्वतः खाली उतरून ते दुरुस्त करतात। युद्धानंतर अर्जुनाने त्यांचे आभार मानले तेव्हा श्रीकृष्ण म्हणाले : “मला तुझी सेवा करण्याची संधी दिल्याबद्दल धन्यवाद.” हा दैवी विनय आहे — जिथे परमेश्वराची नम्रता विरोधाभास वाटते, पण तीच त्यांची सर्वोच्च दिव्यता आहे। तसेच भृगु ऋषींनी जेव्हा विष्णूंच्या छातीवर लाथ मारली, तेव्हा राग न येता भगवानांनी त्यांचा पायच दाबून विचारले की “माझ्या कठोर छातीमुळे तुमच्या मृदू पायाला दुखापत तर झाली नाही ना?” ही विनयशीलता दुर्बलतेचे चिन्ह नाही, तर परम सामर्थ्याचे लक्षण आहे — कारण जो पूर्णतः सुरक्षित आहे, तोच खऱ्या अर्थाने विनम्र राहू शकतो। भक्तांसाठी अर्थ : भगवान विष्णूंचा “विनय” हा संदेश देतो की खरी महानता अहंकारात नसून नम्रतेत आहे. जितके मोठे व्यक्तिमत्त्व, तितकी अधिक विनम्रता आवश्यक आहे. जसे फळांनी भरलेले झाड अधिक खाली झुकते, तसेच दिव्यता जितकी जास्त तितकी नम्रता अधिक।
विवेचन:
जो अधर्म्यांना नमवतो आणि धर्मिष्ठांमध्ये नम्रता वाढवतो, तो विनयः. तो अहंकार कमी करून साधकाला शुद्धतेकडे नेतो. विनम्रता, शिस्त आणि अंतःसंस्कार यांचे हे महत्त्वाचे तत्त्व आहे.
अर्थ:
दुष्टांचे दमन करणारा.
English Meaning
Meaning:
Om Vinayaya Namah।