शब्द:

Simple Meaning:

Mythology / Philosophy / Spiritual:

संदर्भ : भगवद्गीतेच्या १५व्या अध्यायाला “पुरुषोत्तम योग” असे नाव आहे — म्हणजे परम पुरुषाशी एकरूप होण्याचा मार्ग।

पौराणिक कथा :
गीतेत तीन प्रकारचे पुरुष (सत्तात्मक तत्त्व) सांगितले आहेत —

1. क्षर पुरुष — सर्व नश्वर जीव आणि बदलणारे शरीर-विश्व
2. अक्षर पुरुष — अविनाशी साक्षी चेतना, आत्मतत्त्व
3. पुरुषोत्तम — या दोन्हींपलीकडील परम पुरुष, म्हणजेच श्रीकृष्ण/विष्णू

जेव्हा अर्जुनाने विचारले की “तू या दोन्हींपेक्षा कसा श्रेष्ठ आहेस?”, तेव्हा श्रीकृष्णांनी स्पष्ट केले :
“नश्वर जीव नष्ट होतात; अविनाशी आत्मा शाश्वत आहे पण मर्यादित आहे; परंतु मी पुरुषोत्तम आहे — सर्व नश्वर आणि अविनाशी तत्त्वांना स्वतःमध्ये धारण करणारा आणि त्यांच्याही पलीकडील परम पुरुष।”

उदाहरणार्थ :

* क्षर म्हणजे लाटा (बदलणारे शरीर-विश्व)
* अक्षर म्हणजे प्रवाह (स्थिर चेतना)
* पुरुषोत्तम म्हणजे महासागर — जो लाटांनाही आणि प्रवाहालाही सामावून घेतो आणि तरीही त्यांच्यापेक्षा अधिक आहे।

भक्तांसाठी अर्थ :
फक्त शरीराशी ओळख (क्षर) किंवा केवळ आत्म्याशी ओळख (अक्षर) पुरेशी नाही; अंतिम सत्य म्हणजे पुरुषोत्तमाशी एकरूपता — जिथे आपण त्यांच्यातच अस्तित्वात आहोत हे जाणवते आणि तेच परम सत्य आहे।

विवेचन:

अर्थ:

Meaning:

श्लोक - नाम क्रमांक: 507

English Meaning