⬅ Previous श्लोक
Next श्लोक ➡
श्लोक - नाम क्रमांक: 523
शब्द:
Simple Meaning:
स्वभाव (स्वतःचा नैसर्गिक गुणधर्म/अंतर्निहित प्रकृती) + य (योग्य/अनुरूप) यावरून; “जो आपल्या स्वतःच्या दैवी स्वभावाशी पूर्णपणे सुसंगत आहे” — जो सदैव आपल्या परम स्वरूपाशी पूर्ण सुसंवादात कार्य करतो; जो कधीही स्वतःच्या मूलभूत स्वरूपापासून विचलित होत नाही किंवा त्याच्या विरुद्ध आचरण करत नाही।
Mythology / Philosophy / Spiritual:
संदर्भ : भगवान विष्णूंचे अस्तित्व “स्वाभाविक” (svābhāvika) आहे — ते कोणत्याही कारणाने निर्माण झालेले नाही, तर स्वयंप्रकाशित आणि स्वतःसिद्ध आहे। पौराणिक कथा : जेव्हा श्वेतकेतू गुरुकुलातून अभिमानाने परत आला, तेव्हा त्यांचे वडील उद्दालक यांनी विचारले : “ज्याला जाणून सर्व काही जाणता येते, ते तू शिकलास का?” श्वेतकेतू गोंधळला. तेव्हा उद्दालकांनी उपदेश दिला : “सत् एव सोम्य इदम् अग्र आसीत” — प्रारंभी केवळ सत् (अस्तित्व) होते. हे सत् स्वाभाविक आहे, कोणत्याही निर्मितीवर अवलंबून नाही. सर्व काही त्याच्यावर अवलंबून आहे, पण तो स्वतः कशावरही अवलंबून नाही। भगवान विष्णू हेच ते सत् आहेत — ज्यांचे अस्तित्व स्वयंभू आणि स्वाभाविक आहे. जसे मातीशिवाय भांडे नसते, पण माती भांड्यावर अवलंबून नसते, तसेच संपूर्ण विश्व विष्णूंवर अवलंबून आहे, पण विष्णू कोणावरही अवलंबून नाहीत। भक्तांसाठी अर्थ : “देव कोणी निर्माण केला?” हा प्रश्न इथे लागू होत नाही, कारण स्वाभाविक तत्त्वाला कारण नसते. प्रथम कारण हेच स्वयं-अकारण असते — तेच भगवान विष्णूंचे स्वभाविक स्वरूप आहे।
विवेचन:
जो स्वतःच्या शाश्वत स्वरूपातच स्थित आहे, तो स्वाभाव्यः. त्याची दिव्यता कोणत्याही बाह्य कारणावर अवलंबून नसते. स्वतःच्या नित्य धर्मात आणि परमस्वभावात स्थिर असणारे हे त्याचे रूप आहे.
अर्थ:
जो स्वभावतःच सिद्ध आणि शुद्ध आहे.
English Meaning
Meaning:
Om Svabhavyaya Namah।