⬅ Previous श्लोक
Next श्लोक ➡
श्लोक - नाम क्रमांक: 535
शब्द:
Simple Meaning:
त्रिदश (तीस देव) + अध्यक्ष (निरीक्षक/अधिपती/व्यवस्थापक) यावरून; “जो त्रिदशांचा अधिपती आणि सर्व देवांचा नियंत्रक आहे” — जो विश्वातील विविध कार्यांचे संचालन करणाऱ्या तीस प्रकारच्या देवतांवर देखरेख ठेवतो आणि त्यांना योग्य दिशेने कार्यरत ठेवणारा दैवी व्यवस्थापक आहे।
Mythology / Philosophy / Spiritual:
पौराणिक संदर्भ : विष्णु पुराणात त्रिदश (तीस देव) — बारा आदित्य, आठ वसु, अकरा रुद्र आणि दोन अश्विनीकुमार — यांचे वर्णन केले असून हे सर्व भगवान विष्णूंच्या अधिपत्याखाली कार्य करतात। पौराणिक स्पष्टीकरण : “त्रिदश” म्हणजे तीस देव आणि “अध्यक्ष” म्हणजे निरीक्षक/नियंत्रक. जरी या त्रिदशांकडे ब्रह्मांडातील विविध कार्यांचे महान सामर्थ्य असले, तरी त्यांच्यावर अंतिम नियंत्रण “त्रिदशाध्यक्ष” यांचेच असते। जेव्हा इंद्र अभिमान करतो, तेव्हा वामन लीलेद्वारे त्याचा अभिमान हरवला जातो; जेव्हा सूर्य आपले कर्तव्य विसरतो, तेव्हा त्याला त्याचे कार्य स्मरण करून दिले जाते; आणि जेव्हा अग्नी काही प्रसंगी कार्य करण्यास नकार देतो, तेव्हा त्याला धर्मानुसार कार्य करणे भाग पाडले जाते। ही व्यवस्था स्पष्ट करते की त्रिदश हे विविध विश्वकार्यांचे व्यवस्थापक आहेत, परंतु त्यांचे समन्वय आणि नियंत्रण करणारा “त्रिदशाध्यक्ष” आहे। भक्तांसाठी अर्थ : जसे विविध विभागांचे प्रमुख असतात, तसे हे देव आहेत; पण अंतिम अधिकार आणि समन्वय करणारा “मुख्य अधिकारी” म्हणजे भगवान विष्णू आहेत. त्यामुळे भक्त कोणत्याही देवतेकडे मागणी करू शकतो, परंतु अंतिम व्यवस्था आणि निर्णय त्रिदशाध्यक्षांकडूनच होतो।
विवेचन:
जो देवगणांचा अधिपती आहे, तो त्रिदशाध्यक्षः. स्वर्गीय शक्ती, देवकार्य आणि दैवी व्यवस्था यांचा प्रमुख नियंत्रक तोच आहे. देवतांनाही दिशा देणारा सर्वोच्च ईश्वर म्हणून हे नाव ओळखले जाते.
अर्थ:
तिन्ही अवस्थांचा (जागृत, स्वप्न, सुषुप्ती) स्वामी.
English Meaning
Meaning:
Om Tridashadhyakshaya Namah।