⬅ Previous श्लोक
Next श्लोक ➡
श्लोक - नाम क्रमांक: 519
शब्द:
Simple Meaning:
महाअ (महान) + उदधि (महासागर) + शय (शयन करणारा/विश्रांती घेणारा) यावरून; “जो महान ब्रह्मांडीय महासागरावर शयन करतो” — जो आदिशेषावर क्षीरसागरात विराजमान होऊन शुद्ध चेतनेच्या महासागरात विश्रांती घेतो; अशी परम दिव्य स्थिती धारण करणारा भगवान।
Mythology / Philosophy / Spiritual:
संदर्भ : भगवान विष्णूंचे “शेषनागावर क्षीरसागरात शयन” हे महोद्धधिशय रूप अत्यंत प्रतीकात्मक आहे। पौराणिक कथा : जेव्हा मधु आणि कैटभ या असुरांपासून रक्षणासाठी देवांनी भगवान विष्णूंना प्रार्थना केली, तेव्हा ते योगनिद्रेत होते — ब्रह्मांडीय महासागरावर शेषनागावर शयन करत होते. देवांनी अत्यंत आर्ततेने प्रार्थना केली, परंतु ते त्वरित जागे झाले नाहीत. शेवटी योगमायेला स्तुती केल्यावर ती निवृत्त झाली आणि भगवान जागृत झाले। परंतु प्रश्न असा आहे की सर्वशक्तिमान परमेश्वराला विश्रांतीची गरज का? “महोद्धधिशय” हे थकव्याचे चिन्ह नाही, तर गहन तत्त्वाचे प्रतीक आहे : * प्रलय आणि सृष्टी यांच्या मधल्या अवस्थेत ते “विश्रांती” घेतात * महासागर हे अनंत संभाव्यतेचे प्रतीक आहे * त्यावर शयन करणे म्हणजे अनंत शक्यतांमध्ये स्थिर असणे शेषनाग हा काळाचे प्रतीक आहे, आणि त्यावर शयन करणे म्हणजे काळावर पूर्ण अधिपत्य। लक्ष्मी त्यांच्या चरणांशी असणे म्हणजे समृद्धी स्वतः स्थिरतेकडे आकर्षित होते। भक्तांसाठी अर्थ : ही प्रतिमा शिकवते की खरी शक्ती सतत धावपळीत नसते. सर्वोच्च सामर्थ्य स्थिर, शांत आणि नियंत्रित असते. जसे भगवान क्षीरसागरावर शांतपणे शयन करतात, तसेच भक्तानेही जीवनाच्या महासागरात घाबरून न जाता त्यांच्या कृपेवर विश्वास ठेवून स्थिर राहावे — कारण सर्व काही त्यांच्या नियंत्रणात आहे।
विवेचन:
जो क्षीरसागरावर शयन करणारा आहे, तो महोदधिशयः. विश्वव्यापी विश्रांती, योगनिद्रा आणि सृष्टीपूर्व शांततेचे त्याचे हे दिव्य रूप आहे. अनंतशेषावर शयन करणारा परमपुरुष म्हणून हे नाव प्रसिद्ध आहे.
अर्थ:
क्षीरसागरामध्ये शयन करणारा.
English Meaning
Meaning:
Om Mahodadhishayaya Namah।